Catfish nedir? Kandırıldıysan şimdi ne yapmalısın?

Catfish, internette başka biri gibi davranan kişiye denir: başkasının fotoğraflarını, adını ya da uydurma bir hikâyeyi kullanan sahte bir profil. Bir catfish tarafından kandırıldıysan cevap vermeyi bırak, profilin ve konuşmaların ekran görüntülerini al ve hesabı tanıştığınız uygulamaya ya da siteye şikâyet et. Para gönderdiysen hemen bankanı ara ve suç duyurusunda bulun. Catfishing kendi başına her zaman suç değildir, ama dolandırıcılık, şantaj, tehdit ve başkasının kişisel verilerini izinsiz kullanmak suç oluşturabilir.

Konuştuğun kişinin hiç var olmadığını öğrenmek acıtabilir ve birçok kişi utanç duyar. Utanmana gerek yok: Sahte hesabın arkasındaki kişi güvenini kazanmak için çok çalışır ve suç tamamen ona aittir. KatiTrust'ta bir fotoğrafın çekildiğinden beri değişmediğini gösterebilen bir kamera uygulaması geliştiriyoruz. Bu rehber için Emniyet'in, Türk Ceza Kanunu'nun ve platformların söylediklerini bir araya getirdik.

Sahte bir hesapla kandırıldıysan: adımlar bir bakışta

Sahte bir hesapla konuştuğunu fark ettiğinde önce sakinleş, sonra adım adım ilerle. Sıra önemli, çünkü profiller hızla kaybolabilir ve para gönderdiysen her saat sayılır.

1. Cevap vermeyi bırak: Hesabı hemen engelleme, önce kanıtları kaydet.
2. Kanıtları sakla: Profilin, mesajların, fotoğrafların ve varsa ödemelerin ekran görüntülerini al.
3. Hesabı şikâyet et: Tanıştığınız uygulamaya ya da sosyal ağa bildir, sonra engelle.
4. Para gönderdiysen bankanı ara: Dolandırıcılığı bildir ve işlemin dökümünü al.
5. Suç duyurusunda bulun: Para, şantaj ya da tehdit söz konusuysa polise ya da savcılığa başvur.
6. Hesaplarını koru: Şifre ya da kod paylaştıysan değiştir ve iki adımlı doğrulamayı aç.
7. Destek al: Güvendiğin biriyle konuş. Bu senin suçun değil.

Bir profilin sahte olup olmadığından henüz emin değilsen, önce sahte profil nasıl anlaşılır rehberimizdeki işaretlere bak.

Catfish ne demek ve ne zaman dolandırıcılığa dönüşür

Catfish kelimesi İngilizceden gelir ve Türkçede de yaygın olarak kullanılır. Kendini başka biri gibi gösteren sahte bir internet kimliğini anlatır. Kimi yalnızca görünüşünden ya da hayatından utandığı için başkasının fotoğraflarını kullanır. Bazıları ise baştan bir amaçla hareket eder: para, mahrem görüntüler ya da kişisel bilgiler.

Catfishing'in dolandırıcılığa dönüştüğü an genellikle bir istektir. Bir acil durum için para, “gerçek olduğumu kanıtlayayım” diye mahrem bir görüntü ya da bir yatırım fırsatı. Emniyet Genel Müdürlüğü de sosyal medyada açılan sahte hesaplarla kendini tanıdık biri gibi gösterip para isteyen dolandırıcılara karşı uyarıyor. Sevgi ve evlilik vaadiyle ilerleyen biçimini evlilik vaadiyle dolandırıcılık rehberimizde ayrıca anlattık.

Catfishing suç mu? Türk Ceza Kanunu ne diyor

Başka biri gibi davranmak, tek başına her zaman bir suç oluşturmaz. Ama catfishing çoğu zaman başka suçlarla birlikte gelir. Türk Ceza Kanunu'nda dolandırıcılık 157. ve 158. maddelerde, tehdit 106. maddede ve şantaj 107. maddede düzenleniyor. Bir catfish seni para göndermeye ikna ettiyse ya da mahrem görüntülerle tehdit ediyorsa bu suçlar gündeme gelebilir.

Başkasının fotoğraflarını ve kişisel bilgilerini izinsiz kullanmak da sorun olabilir. Türk Ceza Kanunu'nun 136. maddesi, kişisel verileri hukuka aykırı olarak bir başkasına veren, yayan veya ele geçiren kişiyi cezalandırıyor. Bir sahte hesabın somut olarak hangi suçu oluşturduğu ise koşullara bağlı. Kendi durumun için bir avukata danışabilirsin.

Profil kaybolmadan kanıtları sakla

Sahte hesabın sahibi fark edildiğini anlayınca çoğu zaman hesabını siler ya da seni engeller. Bu yüzden şikâyet etmeden ve engellemeden önce kanıtları kaydet:

• Profilin ekran görüntüleri: kullanıcı adı, profil bağlantısı, fotoğraflar ve açıklama
• Konuşmanın tamamı, taşındığınız diğer uygulamalardaki mesajlar dahil
• Sana gönderilen fotoğraflar ve videolar
• Para gönderdiysen dekontlar, IBAN, alıcı adı ve tarihler
• Kullandığı telefon numaraları ve e-posta adresleri

Ekran görüntülerinin bir kopyasını telefonundan başka bir yerde de sakla, örneğin kendine gönderdiğin bir e-postada ya da bir bilgisayarda. Tarih ve saat görünüyorsa daha iyi.

Sahte hesabı arkadaşlık uygulamalarına ve sosyal medyaya şikâyet et

Şikâyet, platformun hesabı incelemesini ve gerekirse kapatmasını sağlar. Bu, aynı kişinin başkalarını da kandırmasını engelleyebilir. Arkadaşlık uygulamalarında genellikle profilin ya da sohbetin içinde bir şikâyet seçeneği bulunur. Tinder, Bumble ve Badoo sahte profiller ve dolandırıcılık için ayrı şikâyet nedenleri sunar.

Instagram ve Facebook'ta da bir hesabı sahte profil, taklit ya da dolandırıcılık nedeniyle bildirebilirsin. Emniyet Genel Müdürlüğü'nün siber suçlar birimi, Facebook'ta sahte hesap bildirimi için ayrı bir rehber yayımlıyor. Instagram'daki adımları Instagram fake hesap rehberimizde anlattık.

Bildirdikten sonra hesabı engelle. Şikâyetler genellikle anonimdir, yani karşı taraf seni kimin bildirdiğini görmez.

Dolandırıcıyı polise ya da savcılığa bildir

Para gönderdiysen, şantaj ya da tehditle karşılaştıysan ya da biri adına sahte bir hesap açtıysa suç duyurusunda bulunabilirsin. Emniyet'in siber suçlar biriminin sıkça sorulan sorular sayfası bunu adım adım anlatıyor: Olayı anlatan bir dilekçe yaz, imzala ve suçun işlendiği yerden sorumlu polis merkezine, Cumhuriyet Başsavcılığına ya da Siber Suçlarla Mücadele Şube Müdürlüğüne götür. Dilekçeyi taranmış olarak e-postayla değil, elden vermelisin.

Başvurunda topladığın kanıtları, ödeme bilgilerini ve karşındaki kişinin kullandığı hesapları ekle. Acil bir tehlike ya da şiddet tehdidi varsa 112'yi ara.

Para ya da kişisel bilgi gönderdiysen ne yapmalısın

Para gönderdiysen ilk telefonu bankana aç: neler olduğunu anlat ve işlemin dökümünü iste. Daha fazla ödeme yapma, sebep ne olursa olsun. Dolandırıcı yeni bir hikâyeyle gelebilir: bir vergi, bir ceza, paranı iade etmek için bir ücret. Bunların hepsi aynı dolandırıcılığın devamıdır.

Kişisel bilgi paylaştıysan, örneğin kimlik fotoğrafı, adres ya da şifre, önlem al. Şifreyi kullandığın her yerde değiştir ve iki adımlı doğrulamayı aç. Telefonuna gelen bir kodu paylaştıysan, kodu hangi hizmetin gönderdiğini bul ve o hesabı hemen güvenceye al. Kimlik bilgilerini paylaştıysan bankanı bilgilendir ve hesap hareketlerini bir süre daha sık kontrol et.

Mahrem görüntüler paylaştıysan ve karşındaki kişi onlarla tehdit ediyorsa ödeme yapma ve başka bir şey gönderme. Cinsel şantaj rehberimiz bu durumda atman gereken adımları ve görüntülerin kaldırılması için yolları anlatıyor.

Biri senin fotoğraflarınla catfish yapıyorsa

Bazen sen kandırılan değil, fotoğrafları kullanılan kişi olursun. Bir arkadaşın sana “seni Tinder'da gördüm, ama başka bir isimle” diyebilir ya da görselle aramada fotoğraflarını yabancı bir profilde bulabilirsin. Bu da can sıkıcı ve kaygı verici bir durum.

Önce hesabın ekran görüntülerini al ve bağlantısını kaydet. Sonra hesabı platforma “beni taklit ediyor” nedeniyle bildir. Çoğu platform, taklit edilen kişinin kendisinin bildirmesine ayrı bir yol sunar. Emniyet'in sıkça sorulan sorular sayfası, adına sahte bir sosyal ağ hesabı açıldığında ya da fotoğrafların yayımlandığında önce hesabın olduğu siteye şikâyet etmeni, sonra imzalı bir dilekçeyle başvurmanı öneriyor.

Kendi fotoğraflarını zaman zaman görselle arama ile kontrol etmek, böyle bir kullanımı erken fark etmeni sağlar.

Catfish'in ardından: suçlu sen değilsin

Sahte bir hesapla kandırılmak, yalnızca paran ya da bilgilerin için değil, duyguların için de bir kayıptır. Güvendiğin, belki de sevdiğin birinin hiç var olmadığını öğrenmek acı verir. Öfke, utanç ve üzüntü duymak normal.

Sahte hesabın arkasındaki kişi güvenini kazanmak için ustaca çalışır. Seni dinler, anlar, ilgilenir ve bunu birçok kişiye aynı anda yapabilir. Kandırılman, saf olduğun anlamına gelmez. Güvendiğin biriyle konuşmak ve gerekirse bir uzmandan destek almak bu süreci kolaylaştırır. Zamanla bu deneyim, bir sonraki tanışmada sana daha dikkatli ama yine de açık olmayı öğretir.

Bir sonraki eşleşmeden önce: hâlâ işe yarayan kontroller

Yeni biriyle tanışırken birkaç alışkanlık seni bir sonraki sahte hesaptan korur. Fotoğraflarla görselle arama yap. Kısa ve canlı bir görüntülü görüşmede ısrar et. Sohbeti uygulamanın içinde tut ve tanışmadığın birine para gönderme. Mahrem görüntüleri yalnızca gerçekten tanıdığın ve güvendiğin biriyle paylaş.

Arkadaşlık uygulamalarına özgü uyarı işaretlerini Tinder sahte hesap yazımızda bulabilirsin. Gerçek olduğunu göstermek istersen, doğrulama kodu olan yeni bir fotoğraf da işe yarar: KatiTrust ile çekilen bir fotoğrafın yeni ve düzenlenmemiş olduğunu karşı taraf tarayıcıda ücretsiz kontrol edebilir. Bu, kimin kim olduğunu kanıtlamaz, ama eski ya da kopyalanmış fotoğrafları eler.

Sıkça sorulan sorular: catfish

Catfish ne demek?

Catfish, internette başka biri gibi davranan kişi ya da sahte profil demektir. Başkasının fotoğraflarını, adını ya da uydurma bir hikâyeyi kullanır. Bazı catfish'ler yalnızca kimliklerini gizler, bazıları ise para, mahrem görüntüler ya da kişisel bilgiler peşindedir.

Catfishing suç mu?

Başka biri gibi davranmak tek başına her zaman suç değildir. Ama dolandırıcılık, tehdit, şantaj ve kişisel verilerin hukuka aykırı olarak yayılması Türk Ceza Kanunu'na göre suç oluşturabilir. Somut bir durumun nasıl değerlendirileceği koşullara bağlı. Bir avukata danışabilirsin.

Catfish'i polise şikâyet edebilir miyim?

Evet. Para kaybettiysen, tehdit ya da şantajla karşılaştıysan ya da adına sahte bir hesap açıldıysa, imzalı bir dilekçeyle polis merkezine, Cumhuriyet Başsavcılığına ya da Siber Suçlarla Mücadele Şube Müdürlüğüne başvurabilirsin. Kanıtlarını yanında götür.

Biri benim fotoğraflarımla sahte hesap açtıysa ne yapmalıyım?

Hesabın ekran görüntülerini al ve bağlantısını kaydet. Sonra hesabı platforma taklit nedeniyle bildir. Emniyet, ayrıca imzalı bir dilekçeyle polise ya da savcılığa başvurmanı öneriyor. Fotoğraflarını düzenli olarak görselle aramayla kontrol etmek, böyle hesapları erken bulmanı sağlar.

Catfish'e gönderdiğim parayı geri alabilir miyim?

Bazen, ama garanti değil. Vakit kaybetmeden bankanla görüş. Para henüz başka bir yere aktarılmadıysa bir şansın olabilir. Suç duyurusunda bulun ve paranı geri almak için önden ücret isteyen kişilere asla ödeme yapma.

Catfish beni tehdit ederse ne yapmalıyım?

Talep ettiği şeyi yapma, ödeme yapma ve başka bir şey gönderme. Tehditleri ve mesajları kaydet, cevap vermeyi bırak ve polise ya da savcılığa başvur. Mahrem görüntülerle tehdit ediliyorsan cinsel şantaj rehberimizdeki adımları izle. Acil bir tehlike varsa 112'yi ara.

Sonuç: catfish ile karşılaştıysan dört adım

Sahte bir hesapla karşılaştığında dört adımı hatırla: Kanıtları sakla, hesabı şikâyet et ve engelle, para ya da bilgi gönderdiysen hemen bankana ve yetkililere başvur, ve kendine destek al. Profiller hızla kaybolabileceği için kanıtlar her zaman önce gelir.

Kandırılmak senin suçun değil. Bu kişiler güvenini kazanmak için ustaca çalışır ve bunu pek çok kişiye yapar. Yeni bir tanışmada ise görselle arama, görüntülü görüşme ve para konusundaki net bir sınır, seni büyük ölçüde korur. Ve unutma: Konuştuğun kişi gerçekse, bu kontrolleri anlayışla karşılar.