Evlilik vaadiyle dolandırıcılık: işaretler ve korunma

Evlilik vaadiyle dolandırıcılık çoğu zaman aynı şekilde ilerler: İnternette tanıştığın biri hızla yakınlaşır, büyük sevgi sözleri verir, evlilikten bahseder, ama yüz yüze buluşmaktan hep kaçınır. Sonunda bir acil durum ya da bir fırsat gelir ve para ister: bir bilet, bir pasaport masrafı, bir hastane faturası ya da birlikte kazanacağınız bir kripto yatırımı. Yüz yüze tanışmadığın birine, hikâyesi ne kadar dokunaklı olursa olsun para gönderme.

İngilizcede romance scam denen bu yöntem, Türkiye'de aşk dolandırıcılığı, sevgili dolandırıcılığı ya da evlilik vaadiyle dolandırıcılık olarak bilinir. KatiTrust'ta fotoğraflara çekim anında doğrulama kodu veren bir kamera uygulaması geliştiriyoruz. Bu tür dolandırıcılıklarda fotoğraflar neredeyse her zaman başkasına aittir. Aşağıda yöntemin nasıl işlediğini, işaretlerini, para gönderdiysen neler yapabileceğini ve bir yakınını nasıl destekleyeceğini bulacaksın.

Evlilik vaadiyle dolandırıcılık: uyarı işaretleri bir bakışta

Aşk dolandırıcılığını tek bir işaretle değil, kalıbın bütünüyle anlarsın. Şu işaretler bir araya geliyorsa dur:

• Çok hızlı yakınlık: Birkaç gün içinde büyük sevgi sözleri, “ruh eşim”, evlilik planları.
• Buluşmaktan kaçınma: Yurt dışında, askerde, açık denizde ya da bir projede. Buluşma hep ertelenir.
• Görüntülü görüşme yok: Kamera bozuk, bağlantı kötü, zaman uygun değil.
• Uygulamanın dışına çıkma: Hemen WhatsApp'a ya da Telegram'a geçme isteği.
• Bir acil durum: Hastalık, kaza, gümrükte takılmış bir paket, ödenmesi gereken bir vergi.
• Bir yatırım fırsatı: Kripto ya da forex ile kazandığı paralar ve sana da göstereceği bir platform.
• Gizlilik isteği: “Ailene söyleme, anlamazlar” gibi cümleler.

Emniyet Genel Müdürlüğü'nün evlenme vaadiyle dolandırıcılık uyarısı tipik bir senaryoyu anlatıyor: İnternet siteleri ya da sosyal medya üzerinden tanışılan biri Türkiye'ye gelmek istediğini, ama pasaport ve uçak bileti için paraya ihtiyacı olduğunu söylüyor. Para gönderilirse gelip arkadaş olabileceklerini ya da evlenebileceklerini vaat ediyor. Emniyet, bu tür söylemlere itibar etmemeni ve mağdur olursan en yakın emniyet birimine başvurmanı istiyor.

Bir aşk dolandırıcılığı ilk mesajdan para isteğine nasıl ilerler

Evlilik vaadiyle dolandırıcılık genellikle üç aşamada ilerler. Her aşamanın bir amacı vardır: güven kazanmak, bağ kurmak ve sonunda para almak.

Aşama 1: ilk temas ve ödünç bir kimlik

Dolandırıcı seninle bir arkadaşlık uygulamasında, Instagram'da, Facebook'ta ya da bir oyunda tanışır. Profili çekicidir, fotoğrafları kusursuzdur ve çoğu zaman başka birine aittir: bir mankene, bir sosyal medya kullanıcısına ya da yapay zekaya. Hikâyesi seni etkilemek için seçilmiştir: başarılı bir mühendis, bir doktor, yurt dışında çalışan biri. Bu profillerin nasıl tanınacağını sahte profil nasıl anlaşılır rehberimizde anlattık.

Aşama 2: çok yakınlık, hiç buluşma

Sonra yoğun bir yakınlaşma dönemi başlar. Günde onlarca mesaj, sabah ve gece selamları, geleceğe dair planlar. Dolandırıcı seni dinler, anlar, seninle ilgilenir. Ama yüz yüze buluşmak hep ertelenir ve görüntülü görüşme bir türlü gerçekleşmez. Bu aşama haftalar, hatta aylar sürebilir, çünkü güven ne kadar derinse para isteği o kadar kolay kabul edilir.

Aşama 3: acil durum ve para isteği

Sonunda bir acil durum gelir. Bir kaza, bir hastane faturası, gümrükte takılmış bir hediye, ödenmesi gereken bir vergi ya da sana gelmek için alınması gereken bir bilet. İlk istek çoğu zaman küçüktür. Ödedikten sonra yeni sorunlar çıkar ve tutarlar büyür. Para göndermeyi bıraktığında ise ya kişi kaybolur ya da baskı ve suçluluk duygusu artar.

Yatırım tuzağı: sevgilin kripto tavsiyesi verdiğinde

Aşk dolandırıcılığının giderek yaygınlaşan bir biçimi yatırımla ilgilidir. Dolandırıcı senden doğrudan para istemez. Bunun yerine kripto ya da forex ile ne kadar kazandığını anlatır ve sana da “güvenilir” bir platform gösterir. İlk küçük yatırımın hızla büyür ve ekranda kârını görürsün. Daha fazla yatırdıkça kâr da artar. Ama parayı çekmek istediğinde vergi, komisyon ya da “hesap doğrulama” ücreti istenir ve para hiçbir zaman gelmez.

Türkiye'de kripto varlık hizmet sağlayıcıları Sermaye Piyasası Kurulu'nun (SPK) iznine tabi. SPK'nın faaliyette bulunanlar listesi, Türkiye'de faaliyet gösterebilen kuruluşları gösteriyor. SPK ayrıca yetkili kuruluşlar dışındaki kişilerin Türkiye'deki yatırımcılara kaldıraçlı işlem yaptırmasının suç olduğunu açıklıyor. Sevgilinin önerdiği platform bu listede değilse para yatırma.

Akıllı insanlar neden ödemeye devam eder ve bu neden senin suçun değil

Evlilik vaadiyle dolandırıcılığa uğrayanların çoğu saf ya da dikkatsiz değildir. Dolandırıcılar profesyoneldir: senaryoları denenmiştir, zaman ayırırlar ve yalnızlık, umut ya da sevgi gibi çok insani duygulara oynarlar. Bir kez yatırım yapınca, hem para hem duygu olarak, geri çekilmek zorlaşır. “Bir ödeme daha yaparsam her şey düzelecek” düşüncesi çok güçlüdür.

Utanç da dolandırıcıların işine yarar. Mağdurlar çoğu zaman kimseye anlatmaz ve bu da dolandırıcıya daha fazla zaman verir. Bu yüzden şunu bilmek önemli: Suçu işleyen dolandırıcıdır, sen değil. Bir yakınına ya da bir uzmana anlatmak, kaybı durdurmanın en hızlı yoludur.

İnternette tanıştığın kişinin gerçek olup olmadığını nasıl kontrol edersin

Birkaç kontrol, karşındaki kişinin gerçek olup olmadığını çoğu zaman ortaya çıkarır:

1. Fotoğraflarla görselle arama yap: Aynı fotoğraflar başka bir isimle çıkıyorsa dur. Nasıl yapıldığını görselle arama rehberimizde anlattık.
2. Görüntülü görüşmede ısrar et: Kısa ve canlı bir görüşme. Defalarca reddediliyorsa bu bir cevaptır.
3. Hikâyeyi kontrol et: Çalıştığını söylediği şirket, yaşadığı şehir, ortak arkadaşlar. Tutarlı mı?
4. Bir yakınına anlat: Dışarıdan bakan biri, senin göremediğin tutarsızlıkları fark edebilir.
5. Parayı bir sınır olarak gör: Tanışmadığın biri para isterse, sebep ne olursa olsun konuşmayı orada durdur.

Görüntülü görüşmede de dikkatli ol. Deepfake teknolojisiyle bir yüz ve ses gerçek zamanlı olarak taklit edilebiliyor. Kişiden başını çevirmesini ya da elini yüzünün önünden geçirmesini iste. İşaretleri deepfake nasıl anlaşılır yazımızda bulabilirsin.

Doğrulama kodlu yeni bir fotoğraf: neyi gösterir, neyi göstermez

Sevgilin “gerçek olduğumu kanıtlayayım” diyerek fotoğraflar gönderebilir. Bunlar kolayca başkasından alınabilir ya da yapay zekayla üretilebilir. KatiTrust ile çekilen bir fotoğraf ise bir doğrulama kodu taşır. Kodu tarayıcıda ücretsiz kontrol eder ve fotoğrafın yeni çekildiğini, düzenlenmediğini, çekim zamanını ve yaklaşık konumu görürsün.

Bu, özellikle “şu an yurt dışındayım” diyen birinin hikâyesini kontrol etmek için işe yarar: Yaklaşık konum hikâyeyle uyuşmuyorsa sor. Ama sınırlarını da bil: Kod, fotoğraftaki kişinin kim olduğunu ya da niyetini kanıtlamaz. Bir aşk dolandırıcısı da yeni bir fotoğraf çekebilir. Para istendiğinde kural aynı kalır: gönderme.

Aşk dolandırıcısına para gönderdiysen şimdi ne yapmalısın

Para gönderdiysen hızlı davran. Daha fazla ödeme yapma, sebep ne olursa olsun. Hemen bankanı ara, dolandırıcılığı bildir ve işlemlerin dökümünü al. Kripto gönderdiysen kullandığın platformu da bilgilendir. Yazışmaların, profillerin, ödeme bilgilerinin ve dolandırıcının kullandığı hesapların ekran görüntülerini sakla.

Ardından suç duyurusunda bulun. Emniyet'in siber suçlar biriminin sıkça sorulan sorular sayfasına göre olayı anlatan imzalı bir dilekçeyle polis merkezine, Cumhuriyet Başsavcılığına ya da Siber Suçlarla Mücadele Şube Müdürlüğüne gidebilirsin. Dolandırıcının hesabını da platforma şikâyet et. Dolandırıcı mahrem görüntülerinle tehdit ediyorsa cinsel şantaj rehberimizdeki adımları izle.

Paramı geri alabilir miyim? Kurtarma dolandırıcılarına dikkat

Bir aşk dolandırıcılığında kaybedilen parayı geri almak çoğu zaman zordur, özellikle havale, kripto ya da yurt dışına gönderilen paralarda. Hızlı davranırsan bankan bazen bir şeyler yapabilir. Yine de bir garanti yok.

Dolandırılmış biri, ikinci bir dolandırıcılığın da hedefidir. “Paranı geri alırız” diyen sahte avukatlar, sahte kripto kurtarma şirketleri ya da kendini bir kurumun çalışanı olarak tanıtan kişiler ortaya çıkar ve önden ücret ister. SPK, kendini kurumun yöneticisi ya da çalışanı olarak tanıtıp para isteyenlere karşı uyarıyor ve kurumun telefon, SMS, e-posta ya da sosyal medya üzerinden para talep etmediğini vurguluyor. Paranı geri almak için önden ücret isteyen herkes dolandırıcıdır.

Aşk dolandırıcılığına uğrayan bir yakınınla nasıl konuşursun

Bir anne babanın, bir arkadaşın ya da bir akrabanın aşk dolandırıcılığına uğradığından şüpheleniyorsan, ona yardım etmek zor olabilir. Kişi çoğu zaman dolandırıcıya gerçekten bağlanmıştır ve uyarılarını bir saldırı gibi algılayabilir. Suçlamak ya da alay etmek onu daha da yalnızlaştırır ve dolandırıcıya yaklaştırır.

Bunun yerine sakin ve meraklı ol. Tanıştığı kişiyi sor, birlikte fotoğraflarla görselle arama yapmayı öner, görüntülü görüşme yapıp yapmadıklarını sor. Somut işaretleri birlikte değerlendirmek, soyut uyarılardan daha etkilidir. Kişinin kendisinin bir sonuca varmasına izin ver ve hazır olduğunda yanında ol.

Sıkça sorulan sorular: evlilik vaadiyle dolandırıcılık

Evlilik vaadiyle dolandırıcılık nedir?

İnternette tanışılan birinin sevgi ve evlilik vaatleriyle güven kazanıp sonra para istediği bir dolandırıcılık türüdür. Emniyet Genel Müdürlüğü, pasaport, bilet ya da sınır geçişi için para isteyen kişilere karşı uyarıyor. Para gönderildikçe yeni istekler gelir ve buluşma hiçbir zaman gerçekleşmez.

Aşk dolandırıcılığı suç mu?

Evet. Birini hileli davranışlarla aldatıp zarara uğratmak, Türk Ceza Kanunu'nun dolandırıcılık hükümleri kapsamında değerlendirilir. Bilişim sistemlerinin ya da bankaların araç olarak kullanıldığı durumlar nitelikli dolandırıcılık sayılır. Mağdur olduysan suç duyurusunda bulunabilirsin.

Aşk dolandırıcıları görüntülü görüşme yapabilir mi?

Bazen. Çoğu dolandırıcı görüntülü görüşmeden kaçınır, ama bazıları deepfake teknolojisiyle canlı görüşme yapabiliyor. Görüşmede kişiden başını çevirmesini ya da elini yüzünün önünden geçirmesini iste ve tutarsızlıklara dikkat et. Görüntülü görüşme yapılmış olsa bile para isteğine aynı şüpheyle yaklaş.

Aşk dolandırıcılığında kaybettiğim parayı geri alabilir miyim?

Zor ama bazen mümkün. Hemen bankanı ara ve dolandırıcılığı bildir. Para henüz başka yere aktarılmadıysa bir şansın olabilir. Suç duyurusunda bulun ve kanıtları sakla. Paranı geri almak için önden ücret isteyen kişilere ise asla ödeme yapma.

Aşk dolandırıcılığını nereye şikâyet edebilirim?

Dolandırıcının hesabını önce tanıştığınız platforma bildir. Ardından imzalı bir dilekçeyle polis merkezine, Cumhuriyet Başsavcılığına ya da Siber Suçlarla Mücadele Şube Müdürlüğüne suç duyurusunda bulun. Bankana ve kullandığın kripto platformuna da durumu bildir.

Aşk dolandırıcılığı ne kadar sürer?

Haftalar, hatta aylar sürebilir. Dolandırıcılar para istemeden önce derin bir güven kurmak için zaman harcar. Para göndermeye başladıktan sonra da dolandırıcılık, sen ödemeyi bırakana kadar devam edebilir. Bu yüzden ilişkinin ne kadar sürdüğü, kişinin gerçek olduğunu göstermez.

Sonuç: aşk dolandırıcılığını duygulardan değil, paradan anlarsın

Evlilik vaadiyle dolandırıcılık, duygularına oynar. Bu yüzden onu duygularla değil, kalıpla tanırsın: hızlı yakınlık, hiç gerçekleşmeyen buluşma, kaçınılan görüntülü görüşme ve er ya da geç gelen para isteği. Bunlar bir araya geldiğinde, karşındaki kişi ne kadar gerçek hissettirirse hissettirsin dur.

Yüz yüze tanışmadığın birine para gönderme, önerdiği yatırım platformlarını SPK'nın listesinden kontrol et ve şüphelendiğinde bir yakınına anlat. Suçlu sen değilsin. Konuşmak, dolandırıcının elindeki en güçlü silahı, yani sessizliği, ortadan kaldırır. Gerçek bir sevgi, senden kanıt olarak hiçbir zaman para istemez.