Site güvenilir mi? Sahte siteyi anlamanın yolları

Bir site güvenilir mi, çoğu zaman birkaç dakikada anlaşılır. Uyarı işaretleri şunlar: diğer bütün mağazaların çok altında fiyatlar, yalnızca havale, EFT ya da kripto kabul eden bir ödeme sayfası, eksik iletişim bilgileri ve birkaç hafta önce alınmış bir alan adı. Mağazanın adını ve adresini “dolandırıcılık” ya da “şikayet” gibi kelimelerle ara, alan adının yaşına bak ve ödemeyi, bir şey gelmezse itiraz edebileceğin bir kartla yap.

Sahte alışveriş siteleri çoğu zaman özenli görünür. Emniyet Genel Müdürlüğü, piyasa fiyatının çok altında, özellikle akıllı telefon ve elektronik eşya satan reklamların dolandırıcılık amacıyla yayınlandığını söylüyor ve alacağın ürünün fiyatını piyasa değeriyle mutlaka karşılaştırmanı öneriyor. Böyle bir reklama tıklarsan, paranı alıp karşılığında çakma bir ürün, resimdekine hiç benzemeyen bir şey ya da hiçbir şey göndermeyen bir siteye düşebilirsin.

KatiTrust'ta fotoğraflara çekildikleri anda bir doğrulama kodu veren bir kamera uygulaması geliştiriyoruz, bu yüzden kopyalanmış ürün fotoğrafları ve sahte kanıtlarla çok uğraşıyoruz. Aşağıda resmi kurumların anlattığı uyarı işaretlerini, kendi yapacağımız kontrolleri, bir siteyi ücretsiz kontrol etmenin yollarını ve ayrıntılı rehberlerimizin bağlantılarını bulacaksın.

Site güvenilir mi: uyarı işaretlerine kısa bakış

Gerçek bir mağaza, vitrinin arkasına baktığında da ayakta kalır. Sahte bir site ise genellikle birkaç kontrolden aynı anda geçemez: kimsenin veremediği fiyatlar, hemen almanı isteyen bir geri sayım, açık adres ya da telefon numarası yok, yepyeni bir alan adı ve ödeme sayfasında birden geri alınamayan ödemelerin istenmesi. Bunlardan iki ya da daha fazlası bir aradaysa ödemeden önce dur.

Tek bir uyarı işareti dolandırıcılığı kanıtlamaz, çünkü küçük ve dürüst mağazaların da sade siteleri olabilir. Ama ödemeyi yalnızca geri alınması zor bir yolla isteyen bir satıcıya bize göre hiç ödeme yapmamalısın. Diğer işaretlerden iki üçünü görürsen aşağıdaki kontrolleri yapmadan sipariş verme.

Fazla iyi fiyatlar, geri sayımlar ve sosyal medya reklamları

Fiyat yemdir. Sahte siteler, herkesin istediği ürünü hiçbir gerçek mağazanın veremeyeceği bir fiyatla gösterir. Bize göre bütün katalogda büyük indirim olması, tek bir indirimli üründen çok daha şüphelidir. Fırsata bağlanmadan önce fiyatı güvendiğin iki üç mağazayla karşılaştır.

Baskı ikinci araçtır. Geri sayım sayaçları, “son 2 ürün” afişleri ve “kampanya bu gece bitiyor” mesajları, kontrolleri atlaman için oradadır. Birkaç dakika içinde karar vermeni isteyen bir mağaza, bize göre beklemen için en iyi nedeni veriyor. Gerçek bir indirim, satıcıya bakmak için ayırdığın birkaç dakikada kaybolmaz.

Sosyal medya reklamları ayrıca dikkat ister, çünkü seni bir kaydırmadan doğrudan ödeme sayfasına götürür. Tanınmış bir market zincirinin, bir markanın ya da bir kurumun adıyla dolaşan “kampanya” siteleri de sık görülür. Reklamda bildiğin bir marka varsa bağlantıya tıklamak yerine markanın sitesine adresi kendin yazarak git.

Ödeme sayfasındaki uyarı işaretleri

Birçok sahte site kendini ödeme sayfasında ele verir. Sitenin alt kısmında kart logoları olabilir, ama son adımda yalnızca havale, EFT ya da kripto seçeneği çıkabilir. Kart seçeneği “çalışmıyorsa” ve başka bir yolla ödemen isteniyorsa orada dur. “Havale ile öde, yüzde 10 indirim kazan” gibi teklifler de bize göre ayrı bir uyarı işaretidir: Satıcı, senin geri alamayacağın bir ödeme istiyor olabilir.

Bir kişinin IBAN'ına para göndermeni isteyen bir mağazaya da ödeme yapma. Gerçek şirketler genellikle şirket adına açılmış hesaplar kullanır, bir bireyin adına değil. Bu hilenin nasıl işlediğini IBAN dolandırıcılığı rehberimiz anlatıyor.

Kart bilgilerini girerken de dikkatli ol. Türkiye Bankalar Birliği'nin dolandırıcılık rehberi, kart numaranı, son kullanma tarihini ve güvenlik kodunu güvenliğinden emin olmadığın sitelerde kullanmamanı ve internet alışverişlerinde sanal kart tercih etmeni öneriyor. Sanal kart, gerçek kartını riske atmadan sınırlı bir limitle alışveriş yapmanı sağlar.

Alan adını kontrol et: benzer adresler, alan adı yaşı ve kilit simgesi

Fırsatları okumadan önce adresi oku. TBB'nin rehberi buna bir örnek veriyor: Bilinen adı xxbank.com olan bir alan adının xxbant.com olarak kullanılması, sahte siteye güçlü bir işarettir. Bize göre marka adına “indirim”, “kampanya” ya da “resmi” eklenmiş adresler ve alışılmadık uzantılar da ayrıca şüphe hak ediyor. SMS ile gelen bağlantılar daha da risklidir, özellikle sahte kargo bildirimleri. Bu mesajların nasıl işlediğini kargo SMS dolandırıcılığı rehberimiz gösteriyor.

Sonra alan adının ne kadar eski olduğuna bak. ICANN Lookup, bir alan adının kayıt tarihi dahil kamuya açık kayıt bilgilerini gösterir. “.com.tr” gibi “.tr” uzantılı adresler için TRABİS'in alan adı sorgusunu kullanabilirsin. Yıllardır faaliyette olduğunu söyleyen bir mağazanın alan adı geçen ay alınmışsa hikâye tutmaz.

Kilit simgesi de tek başına bir şey kanıtlamaz. TBB'ye göre SSL sertifikası tek başına bir web sitesinin tamamen güvenli olduğu anlamına gelmez, sertifikanın kimin adına verildiğini de karşılaştırmalısın. Yani https olmayan bir sayfaya asla kart numarası yazma, ama kilidi bir onay mührü olarak da görme.

İletişim bilgileri, ETBİS kaydı ve yorumlar

Gerçek bir mağaza kim olduğunu söyler. Ticaret Bakanlığı'nın mesafeli sözleşmeler bilgilendirmesi, alışverişten önce satıcının ticari unvanını, açık adresini ve iletişim bilgilerini kontrol etmeni, açıklama ya da fiyat gerçekçi görünmüyorsa alışverişe devam etmemeni öneriyor. Satıcı bu bilgileri ve cayma hakkını sana sözleşmeden önce bildirmek zorunda.

Türkiye'de e-ticaret yapan işletmelerin bir kaydı da var. Ticaret Bakanlığı'na göre elektronik ticaret yapan işletmelerin faaliyete başlamadan önce e-Devlet üzerinden Elektronik Ticaret Bilgi Sistemi'ne (ETBİS) kayıt olması gerekiyor. Kayıtlı işletmeler Bakanlığın eticaret.gov.tr adresinde ilan ediliyor. Kayıtta alan adı da bildiriliyor, bu yüzden sitenin adresini listede aramak iyi bir ek kontroldür. Yine de bir kayıt, dürüstlüğün garantisi değildir.

Mağazanın kendi sitesindeki yorumlar pek bir şey kanıtlamaz, çünkü onları mağaza kontrol eder. Bağımsız sitelerde ve şikayet platformlarında da ara ve yalnızca yıldız ortalamasına güvenme. Ücretli ve uydurma yorumları ele veren kalıpları sahte yorum rehberimiz gösteriyor.

Kopya ürün fotoğrafları ve dip fiyatlı markalar

Ürün fotoğrafları dolandırıcılara hiçbir şeye mal olmaz, çünkü onları herhangi bir gerçek mağazadan kopyalayabilirler. Bir görselle arama, bir fotoğrafın başka nerede göründüğünü gösterir. Bu tek başına bir şey kanıtlamaz, çünkü yetkili satıcılar da çoğu zaman üreticinin fotoğraflarını kullanır. Aynı görseller ilan sitelerinde, başka satıcıların sosyal medya paylaşımlarında ya da farklı adlı mağazalarda çıkıyorsa iş şüpheli hale gelir.

Dip fiyatlı markalı ürünlerin ikinci bir riski var: Sahte site hiçbir şey göndermek yerine bir taklit gönderebilir. İşaretlerini ve kanunun bu konuda ne dediğini çakma ürün nasıl anlaşılır rehberimiz anlatıyor.

Site güvenilir mi sorgulama: ücretsiz kontrol yolları

Birkaç ücretsiz araç, bir sitenin güvenilir olup olmadığını birkaç dakikada anlamana yardım eder. Hiçbiri kesin bir karar vermez, bu yüzden onları sitenin kendisinde gördüklerinle birleştir:

• Basit bir arama: Mağazanın adını ve adresini “şikayet”, “yorum” ya da “dolandırıcılık” kelimeleriyle ara. Mağazanın kendi sayfaları dışındaki gerçek alıcıların anlatımlarına bak.
• Google Güvenli Tarama: Adresi Google'ın site durumu sayfasına yaz ve Google'ın siteyi şu an güvensiz olarak işaretleyip işaretlemediğine bak.
• ICANN Lookup ya da TRABİS: Alan adının ne zaman alındığına bak.
• ETBİS listesi: Sitenin eticaret.gov.tr'deki kayıtlı işletmeler arasında olup olmadığını ara.
• Görselle arama: Ürün fotoğraflarının başka birine ait olup olmadığını kontrol et.

Her sonucun sınırlarını bil. Güvenli Tarama daha çok zararlı yazılım ve oltalama sayfalarına karşı tasarlanmıştır. Bize göre siparişini hiç göndermeyen bir mağaza, özellikle yeniyse, işaretlenmemiş olabilir. “Bu site güvenilir mi” diye puan veren ticari araçlar da yararlı bir ek ipucu olabilir, ama puanlarını bir garanti değil, birçok işaretten biri olarak gör.

Hangi ödeme yöntemi seni korur?

Nasıl ödediğin, paranı geri alma şansını belirler. Tanımadığın bir mağazada bize göre en iyi seçenek bir kredi kartı ya da sanal karttır. Bir şey gelmezse bankana başvurup harcama itirazı yapabilirsin. Sonuç bankanın ve kart kuruluşunun kurallarına bağlıdır, bu yüzden ne kadar erken başvurursan o kadar iyi.

İnternetten yaptığın alışverişlerde kanun da seni korur. Ticaret Bakanlığı'na göre satıcı, taahhüt ettiği bir süre yoksa malı en geç otuz gün içinde göndermek zorunda ve sende on dört günlük cayma hakkı var. Ama bu haklar ancak satıcıya ulaşabildiğinde işe yarar. Sahte bir sitenin arkasında çoğu zaman ulaşabileceğin biri yoktur. Platformların güvenli ödeme sistemlerinin nasıl işlediğini Param Güvende rehberimizde anlattık.

Pazaryerlerinde ve sosyal medyada sahte mağazalar

Sahte bir mağazanın her zaman kendi sitesi olmaz. Pazaryerlerindeki satıcı hesapları ve sosyal medyadaki dükkânlar da sahte olabilir. Bize göre oradaki en net uyarı işareti, seni ödeme için başka bir yere taşımak isteyen bir satıcıdır: bir WhatsApp sohbeti, bir IBAN ya da doğrudan bir ödeme bağlantısı. Platformun dışında ödeme yaptığında, sunduğu alıcı korumasını genellikle kaybedersin.

Kural her yerde aynı: Konuşmayı ve ödemeyi platformda tut ve bir satıcı istedi diye ona asla havale, kripto ya da bir bağlantı üzerinden ödeme yapma. Bunun ilan sitelerinde nasıl yaşandığını sahibinden dolandırıcılığı rehberimiz gösteriyor.

Sahte siteden alışveriş yaptım: şimdi ne yapmalıyım?

Ödediysen hızlı davran. Ödemeyi yaptığın kuruma, yani bankana ya da kart veren kuruluşa hemen haber ver, ödemeyi bildir ve itiraz ya da iade iste. Sonra şu adımları izle:

1. Kanıtları sakla: Sitenin, reklamın, sipariş onayının, e-postaların ve ödeme kaydının ekran görüntüleri.
2. Şikayette bulun: EGM'ye göre en yakın emniyet birimine ya da Cumhuriyet Başsavcılığına başvurup suç duyurusunda bulun.
3. Reklamı ya da ilanı bildir: Mağazayı nerede bulduysan platforma bildir, böylece reklamı inceleyebilir.
4. Hesaplarını koru: Kart bilgilerini girdiysen bankandan kartını kapatmasını ve yeni kart iste, sitede kullandığın şifreleri değiştir.

Paranı geri almayı ücret karşılığında vaat eden kimseye ödeme yapma. Böyle teklifler çoğu zaman ikinci bir dolandırıcılıktır. Başka nerelere başvurabileceğini ve şikayete neleri eklemen gerektiğini sahte site şikayet rehberimiz anlatıyor.

Sıkça sorulan sorular: site güvenilir mi

Bir sitenin güvenilir olup olmadığı nasıl anlaşılır?

Siteyi kimin işlettiğine ve nasıl ödeme istediğine bak. Güvenilir bir mağazanın ticari unvanı, açık adresi ve telefon numarası, bağımsız sitelerde yorumları, yepyeni olmayan bir alan adı ve kart kabul eden bir ödeme sayfası vardır. Fiyatlar diğer mağazaların çok altındaysa ve ödeme sayfası yalnızca havale ya da kripto istiyorsa vazgeç.

Site güvenilir mi sorgulama ücretsiz yapılabilir mi?

Evet. Mağazanın adını ve adresini “şikayet” ya da “dolandırıcılık” kelimeleriyle ara. Sonra adresi Google'ın Güvenli Tarama site durumu sayfasında kontrol et, alan adının kayıt tarihine ICANN Lookup ya da TRABİS ile bak ve sitenin ETBİS kaydını ara. Bu araçların hiçbiri bir garanti değildir, bu yüzden onları iletişim bilgileri ve ödeme seçenekleriyle birleştir.

Sahte sitelerin bir listesi var mı?

Eksiksiz bir sahte site listesinden haberimiz yok. Sahte mağazalar yeni adreslerle yeniden açılabilir, bu yüzden her liste geriden gelir. Tersine, e-ticaret yapan işletmelerin kayıtlı olduğu ETBİS listesi var. Ama en iyi yöntem her satıcıyı kendin kontrol etmek: adını şikayetlerle ara ve asla havale, kripto ya da hediye kartıyla ödeme yapma.

Kilit simgesi ya da https, sitenin güvenli olduğu anlamına gelir mi?

Hayır, tek başına gelmez. Kilit ve https, bağlantının şifrelendiğini, yani verilerinin siteye giderken korunduğunu gösterir. Sitenin arkasındaki işletmenin gerçek olup olmadığını söylemez ve sahte siteler de https kullanır. Yine de https olmayan bir sayfaya asla ödeme bilgisi girme.

Tanımadığım bir sitede en güvenli ödeme yöntemi hangisi?

Bize göre bir kredi kartı ya da sanal kart, çünkü bir şey gelmezse bankana harcama itirazı yapabilirsin. Türkiye Bankalar Birliği de internet alışverişlerinde sanal kart öneriyor. Banka kartlarında dikkatli ol, tanımadığın mağazalara havale ya da EFT gönderme ve asla kripto ya da hediye kartıyla ödeme yapma.

Sosyal medyada reklam veren siteler güvenilir mi?

Birçoğu güvenilir, ama sahte mağazalar da orada reklam veriyor. Emniyet Genel Müdürlüğü, piyasa fiyatının çok altında akıllı telefon ve elektronik eşya satan reklamlara karşı uyarıyor. Almadan önce satıcının gerçekte kim olduğunu bul, adını şikayetlerle ara ve bir markanın sitesine reklamdan değil, adresi kendin yazarak git.

Sonuç: site güvenilir mi sorusunu ödeme sayfasına gelmeden yanıtla

Sahte siteler hıza güvenir: fazla iyi görünen bir fiyat, acele et diyen bir sayaç ve yalnızca geri alamayacağın parayı kabul eden bir ödeme sayfası. Birkaç dakikalık kontrol bunların çoğunu yener. Adresi ve telefon numarasını kontrol et, alan adının yaşına bak, adını şikayetlerle ara ve bir şey girmeden önce ödeme adımına kadar tıkla.

Sonra kredi kartı ya da sanal kartla öde, böylece itiraz etme hakkını korursun. Yine de bir şey ters giderse hemen bankanı ara ve en yakın emniyet birimine ya da savcılığa başvur. Bir sitenin güvenilir olup olmadığını anlamak seni her dolandırıcılığa karşı korumaz, ama dolandırıcıların güvendiği kolay kazançları ellerinden alır.