Sahibinden ikinci el araba alırken nelere dikkat etmeli?

Sahibinden ya da bir galeriden ikinci el araba alırken dolandırıcılığın çoğu üç yerden gelir. Var olmayan ya da satıcının elinde olmayan bir araç için kapora istenir. Satıcıyla senin arana bir aracı girer ve parayı kendi hesabına aldırır. Ya da araç gerçektir ama hasar kaydı veya kilometresi anlatıldığı gibi değildir. Bunların neredeyse hepsinden, aracı bizzat görerek, kayıtlarını kendin sorgulayarak ve bedeli yalnızca noterdeki devirle birlikte Güvenli Ödeme Sistemi üzerinden ödeyerek korunursun.

KatiTrust'ta başkalarının kontrol edebildiği fotoğraf ve videolar için bir kamera uygulaması geliştiriyoruz. Bu yüzden bir ilan fotoğrafının neyi kanıtlayıp neyi kanıtlayamayacağına yakından bakıyoruz. Arabalarda cevap net: belgeler ve devir anı, herhangi bir fotoğraftan çok daha önemli. Aşağıda en yaygın yöntemleri, bir kontrol listesini, satıcılara yönelik tuzakları ve ödeme yaptıysan atman gereken adımları bulacaksın.

Dolandırıcılık riski: ikinci el araba alırken yaygın yöntemler

Araba dolandırıcılıkları genellikle aracı görmeden paranı almaya ya da geçmişi göründüğü gibi olmayan bir aracı satmaya çalışır. Satıcılar da sahte ödemelerle hedef alınır. Tablo, her yöntemin nasıl işlediğini ve seni neyin koruduğunu gösteriyor. Her türlü ilanda karşılaşacağın genel tuzaklar için sahibinden dolandırıcılığı rehberimize bak.

Yöntem 1: var olmayan araba ve araç kapora dolandırıcılığı

Klasik araç kapora dolandırıcılığı bir ilanla başlar: piyasa değerinin altında, bakımlı görünen bir araba. Satıcı başka bir şehirdedir, askerdedir ya da yurt dışına taşınmaktadır. Arabayı göstermeye hemen fırsatı yoktur, ama “çok soran var” der ve ayırmak için kapora ister. Kaporayı gönderdiğinde ya ortadan kaybolur ya da nakliye, sigorta veya noter için yeni ücretler ister.

Buradaki kural kesin: Aracı görmeden ve noterde devir yapılmadan hiçbir ödeme yapma. Bir arabanın gerçekten satılık olup olmadığını ancak onu ve ruhsatını görerek, satıcının kimliğini ruhsattaki isimle karşılaştırarak anlarsın. İlan fotoğraflarıyla görselle arama yapmak da işe yarar: aynı fotoğraflar başka bir şehirde, başka bir plakayla ya da eski bir ilanda çıkıyorsa dur.

Satıcı kaporayı başka birinin IBAN'ına istiyorsa bu ayrıca bir uyarı işaretidir. Kiralık hesapların nasıl işlediğini IBAN dolandırıcılığı yazımızda anlattık.

Yöntem 2: araya giren aracı ve üçgen dolandırıcılık

Türkiye'de ikinci el araba alırken en çok bilinen tuzaklardan biri, satıcıyla alıcı arasına giren aracıdır. Dolandırıcı gerçek bir ilanı daha ucuz bir fiyatla kopyalar. Sana aracın sahibinin bir akrabası olduğunu ya da vergi yüzünden fiyatı düşük gösterdiklerini söyler ve noterde fiyattan bahsetmemeni ister. Gerçek satıcıya da başka bir hikâye anlatır. Sen parayı aracının hesabına gönderirsin, gerçek satıcı ise hiçbir şey almamıştır.

Bu yöntemin ayrıntılarını ve nasıl fark edeceğini üçgen dolandırıcılık rehberimizde anlattık. Bugün buna karşı en güçlü koruma, ikinci el araç satışlarında zorunlu olan Güvenli Ödeme Sistemi. Bedel bu sistemle doğrudan ruhsat sahibine ve yalnızca noterdeki devirle birlikte geçtiği için araya giren bir aracının parayı alması çok zorlaşır.

Noter Güvenli Ödeme Sistemi nasıl işler

Ticaret Bakanlığı'na göre Bakanlık ile Türkiye Noterler Birliği'nin kurduğu Güvenli Ödeme Sistemi, 27 Eylül 2024'ten bu yana nakit, havale ya da EFT ile yapılan tüm ikinci el motorlu taşıt alım satımlarında zorunlu. Taşıt bedeli sistemde kayıtlı hesaba aktarılmadan noterlikler devir işlemi yapmıyor.

Bir bankanın, örneğin Ziraat Bankası'nın açıklamasına göre süreç şöyle işliyor:

1. Satıcı başlatır: Satıcı kendi bankasının şubesinden, internet şubesinden ya da mobil uygulamasından bir satış başvurusu oluşturur ve plakayı, bedeli ve alıcının cep telefonu numarasını girer.
2. Alıcı öder: Alıcı, telefonuna gelen referans numarasıyla kendi bankasının uygulamasından ödemeyi yapar. Bedel bir güvence hesabında bekler.
3. Noterde devir: Taraflar birlikte notere gider ve referans numarası üzerinden devir tescilini yapar.
4. Bedel satıcıya geçer: Noterdeki işlem tamamlandığında bedel otomatik olarak satıcının hesabına aktarılır.

Ziraat Bankası'na göre devir tescilinden önce işlem iptal edilebiliyor ve tescil belirli bir süre içinde yapılmazsa başvuru geçerliliğini yitiriyor. Önemli olan şu: Güvenli ödeme her zaman kendi bankanın uygulamasında, satıcının oluşturduğu başvuruyla işler. Sana WhatsApp'tan gönderilen bir “noter ödeme sayfası” ya da “güvenli ödeme linki” bu sistem değildir. Böyle bir linkle ödeme yapma.

Yöntem 3: gerçek araba, yanlış geçmiş

Araba gerçek ve satıcı da gerçek olabilir, ama aracın geçmişi anlatıldığı gibi olmayabilir. Bu yüzden ikinci el araba alırken kayıtlara bakmak en az aracın kendisine bakmak kadar önemli. Gizlenen bir kaza, değişen parçalar ya da geri alınmış bir kilometre göstergesi, fiyatı ve güvenliği doğrudan etkiler. Bunları satıcının sözüne bırakma, kendin sorgula.

Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi'nin (SBM) sitesine göre 5664'e kısa mesaj göndererek dilediğin bir aracın hasar, değişen parça ve araç detay bilgilerini telefonuna alabilirsin. Bu kayıtlar sigorta şirketlerinin bildirdiği hasarları gösterir. Sigortaya bildirilmeden yaptırılan onarımlar listede görünmeyebilir. Bu yüzden sorgu, bağımsız bir ekspertizin yerini tutmaz.

Kilometre için muayene kayıtları önemli bir kaynak. Araç her muayeneye girdiğinde kilometresi kaydedilir. Bu kayıtlar zaman içinde artmıyorsa ya da göstergedeki değer son kayıttan düşükse göstergeye müdahale edilmiş olabilir. Kilometre geçmişini PTT'nin araç kilometre sorgulama hizmetiyle öğrenebilirsin.

Satıcılara yönelik araç satış dolandırıcılığı

Arabanı satarken de hedef olabilirsin. En yaygın yöntem sahte ödemedir: Alıcı bir dekont gösterir ya da “parayı EFT ile gönderdim, yarın geçer” der ve devri hemen yapmak ister. Güvenli Ödeme Sistemi sayesinde bu tuzak büyük ölçüde etkisiz: Bedel sistemde görünmeden noterde devir yapılamaz. Yine de bedelin gerçekten güvence hesabına geçtiğini kendi bankanın uygulamasında kontrol et.

Bir başka tuzak, alıcının sahte bir “güvenli ödeme” ya da “ekspertiz ücreti” linki göndermesi ve kart bilgilerini istemesidir. Satıcı olarak para almak için hiçbir zaman kart bilgilerini bir sayfaya girmen gerekmez. Bu tuzakların genel hâlini sahte dekont rehberimizde anlattık.

Arabanı gösterirken anahtarı ve ruhsatı yabancıya bırakma, test sürüşüne de yanında olmadan izin verme. Bize göre test sürüşünden önce alıcının ehliyetinin fotoğrafını çekmek ve sürüşe birlikte çıkmak sağduyulu bir önlem.

Kontrol listesi: ikinci el araba alırken 9 adım

Şu adımlar, ikinci el araba alırken dolandırıcılıkların büyük kısmından seni korur:

1. Fiyatı karşılaştır: Piyasa değerinin çok altındaki bir araç bir uyarı işaretidir.
2. Aracı bizzat gör: Gündüz, kuru havada ve mümkünse yanında arabadan anlayan biriyle.
3. Ruhsatı ve kimliği karşılaştır: Ruhsattaki isim satıcının kimliğiyle, şasi numarası araçtakiyle uyuşmalı.
4. Hasar kaydını sorgula: SBM'nin hasar sorgusuyla kayıtlı hasarları ve değişen parçaları öğren.
5. Kilometreyi kontrol et: Muayene kayıtlarındaki kilometreyi göstergeyle karşılaştır.
6. Ekspertiz yaptır: Satıcının değil, senin seçtiğin bağımsız bir ekspertize.
7. Kapora gönderme: Hiçbir ödemeyi aracı görmeden ve devirden önce yapma.
8. Güvenli Ödeme Sistemi'ni kullan: Satıcı başvuruyu kendi bankasında başlatır, sen kendi bankanın uygulamasından ödersin.
9. Devir noterde: Bedel ancak noterdeki devirle birlikte satıcıya geçer.

Bu adımlardan birini atlamak için ısrar eden bir satıcı ya da aracı, vazgeçmen için yeterli bir sebeptir. Gerçek bir satıcı, ekspertize ve güvenli ödemeye itiraz etmez.

Araba ilanındaki fotoğraf ve videolar neyi kanıtlar

İlan fotoğrafları bir arabanın varlığını ya da durumunu kanıtlamaz. Fotoğraflar başka bir ilandan kopyalanmış, düzenlenmiş ya da yıllar önce çekilmiş olabilir. Bir göçük, bir pas izi ya da boya farkı birkaç tıkla silinebilir. Aracın gerçekten satıcının elinde olduğunu göstermenin en güçlü yolu, yerinde görme ya da satıcının aracı canlı gösterdiği bir görüntülü görüşmedir.

KatiTrust ile satıcılar aracın fotoğraflarını ya da kısa bir videosunu doğrudan uygulamada çeker ve çekim bir doğrulama kodu alır. Alıcı kodu tarayıcıda ücretsiz kontrol eder ve dosyanın çekimden beri değişmediğini, çekim zamanını ve yaklaşık konumu görür. Bu, uzaktaki bir alıcıya fotoğrafların yeni ve düzenlenmemiş olduğunu gösterir. Hasar kaydının, ekspertizin ve noterdeki devrin yerini ise tutmaz.

Araba alırken dolandırıldıysan şimdi ne yapmalısın

Bir araç için kapora ya da ödeme gönderdiysen ve satıcı ortadan kaybolduysa hızlı davran. Hemen bankanı ara, dolandırıcılığı bildir ve işlemin dökümünü al. İlanın, satıcının profilinin, yazışmaların, IBAN'ın ve alıcı adının ekran görüntülerini sakla. Satıcıyı platforma şikâyet et.

Ardından imzalı bir dilekçeyle polise ya da Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulun. Emniyet Genel Müdürlüğü'nün sıkça sorulan sorular sayfası, dilekçeyi suçun işlendiği yerden sorumlu polis merkezine, Cumhuriyet Başsavcılığına ya da Siber Suçlarla Mücadele Şube Müdürlüğüne elden vermeni istiyor. Bütün adımları sahibinden'de dolandırıldım rehberimiz anlatıyor.

Aldığın aracın hasar kaydı ya da kilometresi sana anlatılandan farklı çıktıysa, satıcı bir galeri mi yoksa bireysel bir kişi mi olduğuna göre yolların değişir. Böyle bir durumda bir avukata danış. Sonradan bir kaza geçirirsen yapman gerekenleri kaza tespit tutanağı rehberimizde bulabilirsin.

Sıkça sorulan sorular: ikinci el araba alırken

İkinci el araba alırken kapora vermeli miyim?

Aracı görmeden ve tanımadığın birine hayır. Araç kapora dolandırıcılığı tam olarak buna dayanır: ucuz bir ilan, uzakta bir satıcı ve ayırmak için istenen bir ön ödeme. Bedeli devirle birlikte Güvenli Ödeme Sistemi üzerinden öde. Böylece para ancak araç senin adına tescil edilince satıcıya geçer.

Noterde güvenli ödeme zorunlu mu?

Ticaret Bakanlığı'na göre 27 Eylül 2024'ten bu yana nakit, havale ya da EFT ile yapılan tüm ikinci el motorlu taşıt alım satımlarında zorunlu. Taşıt bedeli sistemde kayıtlı hesaba aktarılmadan noterlikler devir işlemi yapmıyor. Süreci satıcı kendi bankasında başlatır, sen kendi bankanın uygulamasından ödersin.

Aracın hasar kaydını nasıl öğrenirim?

SBM'nin hasar sorgusuyla. SBM'ye göre 5664'e kısa mesaj göndererek bir aracın hasar, değişen parça ve araç detay bilgilerini alabilirsin. Kayıtlar yalnızca sigortaya bildirilen hasarları gösterir. Bu yüzden ayrıca bağımsız bir ekspertiz yaptır.

Kilometresi düşürülmüş bir araba nasıl anlaşılır?

Muayene kayıtlarındaki kilometreleri göstergeyle karşılaştır. Kayıtlar zamanla artmıyorsa ya da göstergedeki değer son muayenedekinden düşükse göstergeye müdahale edilmiş olabilir. Lastiklerin, pedalların ve direksiyonun aşınması da düşük kilometreyle uyuşmalı.

Satıcı başka birinin hesabına ödeme istiyor. Ne yapmalıyım?

Ödeme yapma. Bu, araya giren bir aracının ya da kiralık bir hesabın tipik işaretidir. Güvenli Ödeme Sistemi'nde bedel doğrudan ruhsat sahibine ve yalnızca devirle birlikte geçer. Satıcı bu sistemi kullanmak istemiyorsa vazgeç.

Sonuç: aracı gör, kayıtları sorgula, devirle birlikte öde

Sahibinden ya da galeriden, ikinci el araba alırken dolandırıcılıkların çoğu aracı görmeden ödeme yapmana ya da kayıtları sorgulamadan karar vermene dayanır. Aracı bizzat gör, ruhsatı ve kimliği karşılaştır, hasar kaydını ve kilometreyi kendin sorgula ve bağımsız bir ekspertiz yaptır.

Ödemede ise kural net: Kapora yok, başka birinin hesabına havale yok. Bedel, noterdeki devirle birlikte Güvenli Ödeme Sistemi üzerinden satıcıya geçer. Bu kurala uyduğunda hem var olmayan arabalardan hem de araya giren aracılardan korunursun. Bir sonraki ikinci el araba alırken de aynı sırayı izle: önce araç ve kayıtlar, en son ödeme.